Zorgconsumenten.nl    |   home
Site Map   |   Nieuws   |   Contact   |   Zorgverzekeraars   |   Links   |   Zorg over de grens   |   Wetgeving   |   Agenda   |   Trends   |   Medische Fouten   |   Tuchtrecht
\


1. Landelijk Meldpunt Zorg
Het Landelijk Meldpunt Zorg  www.landelijkmeldpuntzorg.nl geeft advies en informatie over de afhandeling van klachten over de kwaliteit van zorg. Dit meldpunt informeert u over de mogelijkheden die u hebt om een klacht op te lossen, beantwoordt uw vragen en helpt we u met praktische tips. Het meldpunt werkt nauw samen met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).

Op de website www.landelijkmeldpuntzorg.nl vindt u een klachtenwijzer
Bent u ontevreden over de kwaliteit van de zorg? Wilt u een klacht indienen maar weet u niet hoe? Of hebt u al een klacht ingediend maar bent u niet tevreden over de afhandeling ervan? Vaak kunt u verschillende stappen zetten afhankelijk van wat u wilt bereiken. De Klachtenwijzer helpt u verder.

De Klachtenwijzer wijst u aan de hand van een aantal vragen de weg naar 1 of meer mogelijkheden om uw klacht op te lossen.

2. Slachtofferwijzer.nl

Een andere mogelijkheid is de website slachtofferwijzer.nl.
Dit is een website van het Fonds Slachtofferhulp.

De website slachtofferwijzer.nl biedt informatie:

http://www.slachtofferwijzer.nl/medische-fout/medische-fout


Openheid na incidenten

Jaarlijks voeren artsen 30.000 gesprekken met patiënten en hun naasten over zorg die anders liep dan bedoeld. Zij staan voor de moeilijke opgave om een goed gesprek te voeren, over de feiten én de impact van het incident.

Wettelijk verplicht

Sinds 1 januari 2016 moeten artsen volgens de nieuwe Wet Kwaliteit, klachten en geschillen in de zorg (Wkkgz) zo spoedig mogelijk na ontdekking van een incident de patiënt hierover informeren. Deze wet verplicht artsen ook om aantekening in het dossier te maken van een incident met mogelijk schadelijke gevolgen voor de patiënt, met de namen van de bij het incident betrokken zorgverleners.



Voorkomen van medische fouten
Het voorkomen van fouten in de zorg, althans het beter voorkomen van fouten, is sinds geruime tijd een geliefd onderwerp van debat. Want iedereen kent wel iemand die eens te maken heeft gehad met een medische misser, een grote of een kleine.


Medische Fouten
Ziekenhuizen zijn verzekerd voor aansprakelijkheid bij medische fouten.
De verzekeraars van de ziekenhuizen zijn  Medirisk en Centramed. MediRisk is de grootste verzekeraar van medische aansprakelijkheid van zorginstellingen in Nederland. Zo’n 70 procent van de ziekenhuizen is aangesloten.


Na een medische fout: GOMA
Bron: de Letselschaderaad.nl
Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid
Als u bij een medische behandeling schade oploopt, kan dit grote gevolgen voor u hebben. Lichamelijk maar ook geestelijk. U kunt tegen veel vragen, dilemma's en obstakels aanlopen: Wat is er gebeurd? Wat ging er mis? Wat zijn hiervan de gevolgen? Had de schade voorkomen kunnen worden? Wie is verantwoordelijk? Wie betaalt mijn schade? Wie kan mij helpen?

“Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid”, kortweg GOMA. Onder meer uit onderzoek van de Stichting de Ombudsman is gebleken dat het voor patiënten vaak lastig is om vragen beantwoord te krijgen.






Richtlijnen KNMP (Koninklijke Maatschappij ter Bevordering der Geneeskunst)
(KNMP is de artsenorganisatie)
Samengevat komt het KNMG-standpunt ‘Omgaan met incidenten, fouten en klachten’ op het volgende neer:
1. De arts meldt incidenten op de wijze die binnen zijn/haar instelling of samenwerkingsverband gebruikelijk is.
2. De arts bespreekt fouten en complicaties uit zichzelf met de patiënt en is daarover open en eerlijk.
3. De arts bevordert een klimaat waarin patiënten zich vrij voelen klachten te uiten en gaat op een zorgvuldige wijze met klachten om.
4. De arts neemt deel aan regelmatige evaluatiegesprekken over zijn/haar individueel functioneren.
5. De arts die bemerkt dat een collega schade of risico’s voor patiënten veroorzaakt, onderneemt stappen om dit probleem te verhelpen




Het bespreken van medische fouten met de patiënt
Gabor E. Linthorst, Rudolf A. Torrenga en Joost B.L. Hoekstra
Gepubliceerd op: 13-02-2009
Citeer dit artikel als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2009;153:B66

Onlangs schreef een arts in opleiding in haar column in Medisch Contact dat tijdens een regionale opleidingsbijeenkomst juristen haar hadden ontraden om een medische fout toe te geven.1 Immers, dit zou de kans op een veroordeling vergroten. Ook al is dit advies onjuist,2 het geeft aan dat er bij dokters en juristen onduidelijkheid heerst over het omgaan met fouten die dokters maken. Deze fouten staan sterk in de belangstelling sinds het verschijnen van rapporten zoals ‘To err is human: building a safer health system’ van het Amerikaanse Institute of Medicine (www.iom.edu/File.aspx?ID=4117) en de Nederlandse tegenhanger daarvan, ‘Onbedoelde schade in Nederlandse ziekenhuizen; dossieronderzoek van ziekenhuisopnames in 2004’ van het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL; www.nivel.nl/pdf/onbedoelde-schade-in-nederlandse-ziekenhuizen-2007.pdf). Er is sindsdien weliswaar veel over het onderwerp gepubliceerd, maar die publicaties betreffen vooral de ervaringen en wensen van overheden, patiënten en artsen met betrekking tot het omgaan met fouten. Er zijn nauwelijks interventieonderzoeken gedaan naar de effecten van het systematisch bespreken van fouten met patiënten. Wel is duidelijk dat de meerderheid van de patiënten en artsen vindt dat een fout moet worden gemeld aan de (ziekenhuis)organisatie en aan de patiënt,3-5 maar de praktijk laat zien dat dit nog te weinig gebeurt. In dit artikel willen wij graag suggesties doen op dit gebied: wat te doen (en wat te laten) bij het bespreken van fouten met patiënten.
Wat is een medische fout?
In de literatuur worden fouten op verschillende wijzen ingedeeld (tabel).6 Een calamiteit is een fout die zo ernstig is dat deze onverwijld aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg gemeld dient te worden. Complicaties van diagnostiek of behandeling worden niet als ‘fout’ aangemerkt, maar zijn onderdeel van het behandelproces. Hoewel complicaties en calamiteiten uiteraard ook met de patiënt moeten worden besproken, vallen deze categorieën buiten het bestek van dit artikel.
Wat wil de patiënt?
Patiënten wensen volledige openheid over gemaakte fouten van hun behandelend arts. Ook vinden zij dat de informatie over deze fouten openbaar zou moeten zijn. Verschillende studies hebben duidelijk gemaakt wat patiënten verwachten nadat er een fout is gemaakt.6,7 Belangrijk is empathie met patiënten en/of hun familie. De betrokken arts moet niet alleen excuses aanbieden voor de gemaakte fout, maar dient ook medeleven te tonen met de patiënt wat betreft de gevolgen van de medische fout. Het is opvallend dat patiënten aangeven dat zij zich vaak in de steek gelaten voelen door de arts die een fout heeft gemaakt; zij verwachten in deze situatie nu juist een intensivering van het contact.7 Wellicht bepaalt de houding van de arts in belangrijke mate de keuze van patiënten om wel of niet over te gaan tot juridische stappen. Dit is goed invoelbaar. Immers, hoe kan men verwachten dat een patiënt de behandelend arts vergeeft, als deze zich na het gebeurde nooit meer heeft laten zien?
Overigens lijkt erkenning van een fout door de arts niet te leiden tot een verstoorde arts-patiëntrelatie. In een studie werd aan patiënten een aantal fictieve casussen voorgelegd waarin fouten waren gemaakt; de patiënten gaven aan dat zij minder snel een andere dokter zouden zoeken en minder snel juridische stappen tegen de behandelend arts zouden ondernemen wanneer er openheid over de gemaakte fouten werd betracht.8
Wat vindt de dokter?
Ook dokters vinden dat fouten besproken moeten worden met de patiënt.3-5 Er blijken echter grote discrepanties te zijn tussen dit literatuurgegeven en de praktijk. De beslissing om een fout al dan niet te bespreken met de patiënt en/of familieleden hangt bij artsen vooral af van de uitkomst van de fout. Terwijl 92-99% van de ondervraagde artsen vindt dat een fout met een ernstige afloop aan de patiënt moet worden meegedeeld, zijn veel minder van hen bereid om een fout met een niet-ernstige afloop of een fout zonder gevolgen te bespreken: 44-70% respectievelijk 21%.5 Dit is opvallend omdat het signaleren van fouten zonder gevolgen of bijna-fouten net zo belangrijk is voor het verbeteren van de patiëntveiligheid en dus de gezondheidszorg, en die verbetering van de gezondheidszorg is voor artsen de belangrijkste reden om fouten te rapporteren.3-5
Verdere redenen om een fout niet te melden zijn angst voor juridische consequenties, schaamte en het vermoeden dat de arts-patiëntrelatie wordt verstoord. Hierbij lijkt toch het juridische aspect het zwaarst te wegen.
Of het bespreken van fouten leidt tot meer of minder juridische claims is niet goed bekend. Gegevens uit de Verenigde Staten suggereren een verband met een afname van het aantal claims. Sinds 2002 worden artsen die verbonden zijn aan de universiteit van Michigan gestimuleerd om fouten te melden en te erkennen, waarbij de universiteit de patiënt snel financieel tegemoetkomt. Juridische claims waarvoor de universiteit meent geen aansprakelijkheid te hoeven aanvaarden, worden zwaar bevochten. Sinds de invoering van deze regeling daalde het aantal claims van 260 naar 114, nam de gemiddelde duur van een claim af van 21 naar 10 maanden en daalden de totale proceskosten van 3 naar 1 miljoen dollar.9 Op basis van deze gegevens zijn er wetsvoorstellen gedaan waarbij het erkennen van fouten door dokters niet gebruikt zou mogen worden in een eventuele daaropvolgende rechtszaak om financiële compensatie te krijgen. In sommige Amerikaanse staten is een dergelijke wet inmiddels ingevoerd. In Nederland zijn zulke initiatieven voor zover wij weten nog niet genomen.
Naast het juridische aspect is schaamte een belangrijke reden om gemaakte fouten niet toe te geven.10 Schaamte draagt ertoe bij dat fouten niet worden gemeld en besproken. Het bespreken van gemaakte fouten dient dus een plaats te krijgen in de opleiding tot arts. Om die reden is er op de afdeling Inwendige Geneeskunde van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam een maandelijkse bijeenkomst waarin afwisselend een arts in opleiding en een staflid een casus bespreken waarbij iets fout is gedaan.11
Hoe bespreekt men de fout?
In een aanzienlijk deel van de zaken die bij de medische tuchtcolleges in Nederland dienen, heeft een gebrekkige communicatie over al dan niet foutieve beslissingen van artsen bijgedragen aan het besluit van patiënten om een klacht in te dienen. Ook uit verschillende buitenlandse studies blijkt dat de communicatie van de dokter met de patiënt de belangrijkste determinant is voor het al dan niet indienen van een klacht door de patiënt.12,13 Het ligt dus voor de hand te veronderstellen dat goede communicatie met patiënten over gemaakte fouten zal leiden tot minder aanklachten. In zo’n gesprek dient de arts, zoals eerder gezegd, empathie te tonen. Daarnaast moet ter sprake komen hoe men in de toekomst een herhaling van een dergelijke fout kan voorkómen: wat wordt daar door de arts en/of de instelling aan gedaan? Ook de meerderheid van de artsen blijkt gesprekken met patiënten over gemaakte fouten te waarderen. Slechts 13% vond dat dit soort gesprekken een ongunstig effect had op de behandelrelatie.4
Wat zijn in Nederland de juridische consequenties van openheid van de arts over fouten? Er zijn hier twee zaken te onderscheiden: het erkennen van een fout en het erkennen van aansprakelijkheid. Het erkennen dat iets niet optimaal is verlopen of dat iets, achteraf bezien, fout is gedaan, betekent niet dat men ook aansprakelijkheid erkent. De aansprakelijkheid (schadeplichtigheid) is een zaak van de verzekering, hetzij die van de behandelaar, hetzij die van de instelling. Aanvaarding van deze aansprakelijkheid is voorbehouden aan de verzekeraar, ook als de aansprakelijkheid in de betreffende casus evident lijkt.
Aansprakelijkheid is de resultante van 4 samenvallende vaststellingen: niet alleen dat er iets fout is gegaan, maar ook dat de fout verwijtbaar is, dat er schade is geleden en dat er een causaal verband bestaat tussen de fout en de gevorderde schade. De beoordeling of in een concreet geval aan al deze voorwaarden is voldaan, is typisch juristenwerk, waar de arts zich de vingers niet aan moet branden; de verzekeraar mag hierbij terughoudendheid van de arts eisen. De erkenning dat het ‘in retrospect’ beter had gekund of zelfs dat iets verkeerd is gedaan, heeft in het algemeen ook geen gevolgen voor een eventuele tuchtzaak. In een dergelijke zaak zal de tuchtrechter zich er zelfstandig een oordeel over vormen of er sprake is van een verwijtbaar tekortschieten in de zorg voor de patiënt.
Conclusie
Ook in de gezondheidszorg zal men fouten blijven maken. Hoe de betrokken arts daarmee omgaat, komt steeds meer in de belangstelling. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat openheid over fouten ertoe zal leiden dat patiënten minder klachten indienen, al is hier geen hard bewijs voor in de literatuur. Het erkennen van een medische fout, dan wel het toegeven dat het beter gekund had en – met de wijsheid achteraf – ook beter had gemoeten, heeft geen consequenties voor eventuele volgende tuchtzaken. Maar het erkennen van aansprakelijkheid moet overgelaten worden aan de verzekeraar. Bij een gesprek met de patiënt over een fout dient de nadruk te liggen op empathie en op maatregelen die genomen zullen worden om eenzelfde fout in de toekomst te voorkomen. Tot slot verdient het aanbeveling om het bespreekbaar maken van fouten een vast onderdeel te laten zijn van het medisch curriculum.11
Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: geen gemeld.
Academisch Medisch Centrum/Universiteit van Amsterdam, afd. Inwendige Geneeskunde, Amsterdam.
Dr. G.E. Linthorst, arts in opleiding tot internist; prof.dr. J.B.L. Hoekstra, internist.
Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg, Den Haag.
Mr. R.A. Torrenga, jurist.
Contactpersoon: prof.dr. J.B.L. Hoekstra (j.b.hoekstra@amc.uva.nl).
Literatuur
1
Bosch A. Sorry. Med Contact. 2008;63:387.
2
Lips P. Sorry. Med Contact. 2008;63:603.
3
Kaldjian LC, Jones EW, Wu BJ, Forman-Hoffman VL, Levi BH, Rosenthal GE. Reporting medical errors to improve patient safety: a survey of physicians in teaching hospitals. Arch Intern Med. 2008;168:40-6.
4
White AA, Gallagher TH, Krauss MJ, Garbutt J, Waterman AD, Dunagan WC, et al. The attitudes and experiences of trainees regarding disclosing medical errors to patients. Acad Med. 2008;83:250-6.
5
Kaldjian LC, Jones EW, Wu BJ, Forman-Hoffman VL, Levi BH, Rosenthal GE. Disclosing medical errors to patients: attitudes and practices of physicians and trainees. J Gen Intern Med. 2007;22:988-96.
6
Gallagher TH, Waterman AD, Ebers AG, Fraser VJ, Levinson W. Patients’ and physicians’ attitudes regarding the disclosure of medical errors. JAMA. 2003;289:1001-7.
7
Delbanco T, Bell SK. Guilty, afraid, and alone - struggling with medical error. N Engl J Med. 2007;357:1682-3.
8
Mazor KM, Simon SR, Yood RA, Martinson BC, Gunter MJ, Reed GW, et al. Health plan members’ views about disclosure of medical errors. Ann Intern Med. 2004;140:409-18.
9
Clinton HR, Obama B. Making patient safety the centerpiece of medical liability reform. N Engl J Med. 2006;354:2205-8.
10
Surbone A, Rowe M, Gallagher TH. Confronting medical errors in oncology and disclosing them to cancer patients. J Clin Oncol. 2007;25:1463-7.
11
Linthorst GE, Godfried MH, Hoekstra JB. Praten over fouten. Med Contact. 2008;63:108-10.
12
Levinson W, Roter DL, Mullooly JP, Dull VT, Frankel RM. Physician-patient communication. The relationship with malpractice claims among primary care physicians and surgeons. JAMA. 1997;277:553-9.
13
Ambady N, Laplante D, Nguyen T, Rosenthal R, Chaumeton N, Levinson W. Surgeons’ tone of voice: a clue to malpractice history. Surgery. 2002;132:5-9.







‘Een arts die geen fouten maakt, werkt niet’
Uit Publicatie in Arts in Spe Nr. 4 - november 2006
Auteur: Rineke Wisman
Misstappen, dwalingen en vergissingen zorgen in Nederlandse ziekenhuizen jaarlijks voor naar schatting 1.500 tot 6.000 vermijdbare sterfgevallen. Dat wil je als (beginnend) arts liever niet op je geweten hebben. Hoe zorg je voor een patiëntveilige omgeving in een cultuur waar professioneel een synoniem is van onfeilbaar? ‘Ik ga niet naar mijn werk om fouten te maken, maar ik maak ze wel.’

‘Iedere mens, dus ook iedere arts, maakt fouten. Een arts die geen fouten maakt, werkt niet’, aldus Kingma. Patiëntveiligheid gaat over het voorkómen van onbedoelde schade aan de patiënt. ‘In de geneeskunde heb je te maken met levende wezens, dus moet je heel erg je best doen om artsen tegen fouten te beschermen.
Patiëntveiligheid is - ondanks de duizenden onnodige sterfgevallen - in de meeste ziekenhuizen nog onvoldoende georganiseerd. Toen de gezondheidsinspectie het onderwerp in 2000 aankaartte, ontkenden veel grote partijen dat er een probleem was, aldus Herre Kingma.
Dat komt door de manier waarop de medische wereld met fouten omgaat, denkt Molendijk. ‘Er heerste een sfeer van: dat lossen we onder elkaar wel op. Niet hetzelfde als een doofpot, maar het onderwerp was taboe. Er was een gebrek aan openheid.’ Als er een keer iets misging, was de eerste reactie: weg van dat moment. Voor een goede arts-patiëntrelatie is het beter om naar dat moment toe te gaan: wat ging er mis? Had het voorkomen kunnen worden?’

De term ‘medische misser’ die de media graag gebruiken als fouten in de openheid komen, draagt niet bij aan een open cultuur, benadrukt Molendijk: ‘Een misser is een blunder. Daarvoor moet iemand zich schamen.’ Hij zou de term graag vervangen zien door ‘medisch ongeval’. Daar wordt het wat normaler van. ‘Een ongeluk zit in een klein hoekje en kan ons allemaal overkomen. Een ongeval opent bovendien eerder de ogen om de oorzaak tijdig op te sporen.’

Door de fout te zoeken en te definiëren kunnen zwakke schakels in de medische keten worden vervangen door sterke. Is het een verwijtbare fout of een systeemfout? Kingma: ‘Er is een verschil tussen fouten die voortkomen uit routine van het vak en fouten die voortkomen uit roekeloos gedrag. De meeste fouten ontstaan niet door foute dokters, maar zijn systeemfouten die bijvoorbeeld ontstaan als procedures niet honderd procent oké zijn. Een ziekenhuis in Vlissingen zette in 2002 het verkeerde been af bij een patiënt. ‘Kennelijk is niet duidelijk aangegeven welk been eraf moest. Het geeft aan dat de procedure rammelt
Het wordt hoog tijd dat alle opleidingen het op de agenda zetten, vindt Ian Leistikow, basisarts, coördinator en docent patiëntveiligheidsbeleid in Utrecht. ‘Ik ben in 2000 afgestudeerd. Maar ik heb niet één keer gehoord dat ik betrokken kan raken bij een incident. Studenten reageren vaak geschokt als ze de cijfers horen: 700 sterfgevallen door verkeerde medicatie.’ ­Leistikow laat studenten zien dat een ongeluk in een klein hoekje zit. ‘Een aspirientje kan acuut nierfalen veroorzaken bij iemand met nierproblemen. Benzodiazepine is funest voor iemand met een leverkwaal.’

Patiëntveiligheid heeft volgens Leistikow alles te maken met de ziekenhuisomgeving. ‘Als medicijnen op elkaar lijken, is de kans groot dat je het verkeerde pakt. Als van de vijf knopjes op een infuuspomp één knopje naar links moet draaien in plaats van rechts, is de kans groot dat je het verkeerd doet.
We moeten uit de atmosfeer van schuldigen aanwijzen,’ vindt Herre Kingma. Volgens hem is die cultuuromslag in volle gang.

Toen hij begon in 2000 bij de IGZ was het onderwerp nog taboe. ‘Grote partijen zeiden: hier worden geen fouten gemaakt. Dat is het eerste stadium waar ziekenhuizen doorheen moeten. Veel ziekenhuizen zitten inmiddels in de tweede en derde fase: onderzoeken of er misschien toch wat kan worden verbeterd en daarna analyseren, verbeteren en “foutproof” maken. Zijn eigen ziekenhuis, Medisch Spectrum Twente, zit in de verbeterfase, volgens Kingma. Of een patiënt in zijn ziekenhuis ook op de operatietafel zou kunnen verbranden, kan hij niet ontkennen. ‘Het is zo’n complexe omgeving.’ Eén ding weet hij wel zeker: ‘Je moet altijd zelf blijven opletten.’